dvostrukog

Izbegavanje međunarodnog dvostrukog oporezivanja dohotka i imovine – u praksi

 

Država raspolaže poreskim suverenitetom koji izilazi iz njenog teritorijalnog suvereniteta kao jednog od osnovnih atributa vlasti. U teoriji međunarodnog javnog prava, poreskim suverenitetom jedne države smatra se pravo te države da oporezuje sva lica i predmete koji se nalaze na njenoj teritoriji, kao i privredne aktivnosti koje se obavljaju na tojteritoriji te države. S tim u vezi je i definicija poreza, kao instrumenta javnih prihoda kojim država (uključujući njenepolitičke jedinice i jedinice lokalne samouprave na koje je, u skladu sa Ustavnim sistemom, država prenela celinu ili deosvoje poreske vlasti)od subjekata pod njenim poreskim suverenitetom prinudno uzima novčana sredstva, bezneposrednog protivčinjenja, u cilju finansiranja svojih finansijskih potreba i ostvarivanja ostalih, prvenstveno, ekonomskihi socijalnih ciljeva.

Iz gorenavedenog se može izvući zaključak da međunarodno javno pravo, državi ne zabranjuje da na činjenice sa međunarodnim elementima primenjuje pravne norme sadržane u domaćem poreskom zakonodavstvu. Posebno je ukazano, to da međunarodno poresko pravo ovlašćuje državu da oporezuje međunarodne transakcije u meri u kojoj postoji jasna veza između poreskog obveznika i te države i to po osnovu njegove rezidentnosti, uobičajenog boravišta ili činjenice da se imovina koja podleže oporezivanju nalazi na teritoriji te države.

 

Neracionalno oporezivanje jednog te istog dohotka negativno utiče na ekonomsku efikasnost i pravičnost u odnosima između lica i između država.

Kako nastaje dvostruko oporezivanje?

Dvostruko oporezivanje nastaje zbog primene poreskih sistema države rezidentnosti i države izvora koji se zasnivaju na principu rezidentnosti, izvora, državljanstva, što neminovno dovodi do preklapanja priutvrđivanju poreske nadležnosti dve ili više država. Svaka zemlja je suverena pri određivanju obima i forme svojih prava i ovlašćenja. Odnosno pri zavođenju poreza nadohodak i na imovinu fizičkih i pravnih lica koji podležu pod njeno poresko pravosuđe.  Ona može oporezovati dohodak koji njeni rezidenti ostvaruju izvorima u inostranstvu, ali i dohodak koji strani rezidenti ostvare iz izvora na njenoj teritoriji. Zbog takve poreske suverenosti država, uvek kada se obavlja delatnost ili ostvaruje dohodak nastaje dvostruko ili višestruko oporezivanje. Ovo predstavlja smetnju u razvoju ekonomskih odnosa između država, jer ima negativno dejstvo koje utiče na kretanje radne snage i kapitala, razmenu roba i usluga, transfer tehnologije, izvođenje investicionih radova, obavljanje međunarodnog pomorskog i vazdušnogsaobraćaja, i sl.

Koje su mere za izbegavanje dvostrukog oporezivanja?

U cilju sprečavanja ili otklanjanja međunarodnog dvostrukog oporezivanja, države koje su nosioci poreskog suvereniteta mogu postupati na različite načine. U zavisnosti od činjenice da li su preduzete mere rezultat rešenja sadržanih u domaćem poreskom zakonodavstvu ili nastaju kao posledica poreske koordinacije na međunarodnom planu, moguće je razlikovati unilateralne imeđunarodne (bilateralne i multilateralne) mere za izbegavanja dvostrukog oporezivanja.

Poznajemo i unilateralne mere za izbegavanje dvostrukog oporezivanja predstavljaju mere koje preduzimaju sve zemlje putem donošenja odgovarajućih rešenja sadržanih u domaćem poreskom zakonodavstvu, u situaciji kada nema zaključenog ugovora oizbegavanju dvostrukog oporezivanja.

Bilateralni ugovori

Prvi bilateralni ugovori zaključeni su 1869. godine između Pruske i Saksonije, zatim između Austrije i Mađarske, da bi, tek, nakon prvog svetskog rata bile preduzete mere da se uz pomoć modela bilateralnog ugovora kojesu tradicionalno razrađivale međunarodne organizacije, ide u pravcu standardizacije poreskih ugovora. Takve modele su pripremili: Društvo naroda, Ujedinjene nacije i Organizacija za ekonomsku saradnju i razvoj (UN iOECD).

Model ugovora UN o dvostrukom oporezivanju između razvijenih zemalja i zemalja u razvoju, usvojen je 1979., a njegova poslednja revizija datira iz 2011. godine. Model sadrži posebna pravila i kriterijume za oporezivanje pojedinih kategorija dohotka i imovine i sadrži rešenja koja pravo oporezivanja daju zemlji izvora, odnosno omogućavaju realniji pravni osnov za primenu poreskokog zakonodavstva zemlje izvora.

Fiskalni komitet OECD, u skladu sa sve intenzivnijom ekonomskom saradnjom i potrebom sprečavanja dvostrukog oporezivanja, ocenio je da je izuzetno značajno i potrebno da se razjasni, standardizuje i garantuje poreski status fizičkih i pravnih lica jedne zemlje članice koja ostvaruju dohodak ili poseduju imovinu u drugoj zemlji članici OECD. Naime, u interesu poreskih obveznika i poreskih administracija, da sve zemlje članice OECD međusobno zaključuju ugovore o izbegavanju dvostrukog oporezivanja. Koje bi, trebalo harmonizovati u skladusa istim principima, definicijama, pravilima i metodima.

Multilateralni ugovori

Dalju razradu bilateralnih ugovora predstavlja multilateralni prilaz. Rad na takvom multilateralnom planu je još u svojoj početnoj fazi i potrebno je ostvariti još veliki napredak pre nego što bude moguće formulisati model regionalnih multilateralnih ugovora ili jedan opšti multilateralni ugovor. Nije, sasvim isključeno da se broj multilateralnih ugovora u budućnosti,  poveća, posebno u okviru EU. Pravni osnov za navedeno, je član 293.(raniji član 220)Ugovora o EU, koji sadrži opštu odredbu da države članice EU izjavljuju da će, u slučaju potrebe, pregovarati između sebe radi otklanjanja dvostrukog oporezivanja koje nastane u njihovim međusobnim odnosima. S tim u vezi, države članice EU su usvojile multilateralni ugovor kojim se ustanovljava postupak za rešavanje spornih pitanja u vezi slučajeva transfernih cena u materiji poreza na dobit.

 

Ciljevi ugovora o izbegavanju dvostrukog oporezivanja

Ciljevima se smatraju:

  1. Izbegavanje međunarodnog dvostrukog oporezivanja  – Ugovori o izbegavanju dvostrukog oporezivanja omogućavaju borbu protiv dvostrukog oporezivanja na način da predviđaju, obaveznu deobu prava oporezivanja između država ugovornica i metode otklanjanja dvostrukog oporezivanja. Međutim, porebno se ukazuje da ugovori nerešavaju celinu problema. Posebno, zato što se oni primenjuju samo na lica koja su rezidenti bar jedne od država. Prema tome, ugovori ne obezbeđuju zaštitu u slučajevima sukoba između dve države povodomoporezivanja lica koja nisu rezidenti nijedne od njih.
  2. Borba protiv poreske diskriminacije – U skladu sa rešenjima sadržanim u Modelu ugovora OECD i Modelu ugovora UN, većina bilateralnih ugovora o izbegavanju dvostrukog oporezivanja zabranjuje nejednak tretman u poreskoj materiji.
  3. Borba protiv utaje i izbegavanja poreza.
  4. Borba protiv štetne poreske konkurencije.
  5. Podsticanje ekonomskog razvoja.

 

Detaljnije pogledajte na Izbegavanje međunarodnog dvostrukog oporezivanja dohotka i imovine.

Pratite nas na društvenim mrežama:

Youtube

Instagram

LinkedIn

Tiktok

Facebook

 

 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *